Η ΔΗΜΩΔΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΓΛΩΣΣΑ

                          

             

           Οι πληροφορίες μας για την ομιλούμενη γλώσσα κατά την πρώτη περίοδο (395-1100) είναι σχεδόν αποκλειστικά από λογοτεχνικά κείμενα. Αυτά τα έγραψαν συγγραφείς, οι οποίοι είτε γιατί δεν μπορούν να γράψουν στην παλιά αττική γλώσσα είτε γιατί θέλουν να τους καταλαβαίνουν και οι "απαίδευτοι", γράφουν σε λαϊκή ή λαϊκότροπη γλώσσα. Τέτοιοι συγγραφεις είναι οι χρονογράφοι Μαλλαλάς, Θεοφάνης κ.ά., οι συγγραφεις βίων των αγίων και άλλων θρησκευτικών κειμένων Ιωάννης μόσχος, Κων/νος ο Πορφυρογέννητος κ.α.
          

             Στη δεύτερη περίοδο (1100-1453) οι πληροφορίες που έχουμε είναι άφθονες.Εδώ παρατηρείται μια συστηματοκότερη καλλιέργεια της ζωντανής γλώσσας, που γράφεται με συνέπεια και δίχως προσποίηση, απαλλαγμένη γενικά από την επίδραση της λόγιας γλώσσας, έτσι που να βρίσκουμε σε μερικά κείμενα τη νεοελληνική γλώσσα σχεδόν με τη σημερινή της μορφή (γι'αυτό και είναι εντελώς συμβατικό όριο το έτος 1453).
              Οι λόγοι για την εμφάνιση και καλλιέργεια της βυζαντινής κοινής γλώσσας στην περίοδο αυτή συνδέονται με τα ιστορικά γεγονότα της εποχής: ξεπέφτει το κύρος της λόγιας γλώσσας με τον κλονισμό του κρατικού μηχανισμού κατά την άλωση της Πόλης από τους Φράγκους το 1204. Το εκπαιδευτικό σύστημα, που διατηρούσε και διέδιδε τη λόγια γλώσσα, εξαρθρώνεται στους τελευταίους αιώνες. Η κεντρική διακυβέρνηση του κράτους εξαφανίζεται και οι ξένοι συμμετέχουν στην καλλιέργεια της γλώσσας.

                             Τα κύρια γνωρίσματα της βυζαντινής κοινής γλώσσας

Στη φωνητική:

Στα σύμφωνα παρατηρείται απλοποίηση των δύο όμοιων συμφώνων, δηλαδή παύουν
να προφέρονται και τα δύο, όπως άλλωστε συμβαίνει και σήμερα. Επίσης διάφορα
συμφωνικά συμπλέγματα αφομοιώνονται και απλοποιούνται:

Κώδικας:
Το αρχαίο         γίνεται        στα νεοελληνικά
πενθερός          πεθθερός         πεθερός
ψεύμα             ψέμμα             ψέμα
νύμφη             νύφφη             νύφη
πράγμα            πράμμα            πράμα
ομφαλός           οφφαλός           αφαλός

            Τα άτονα αρκτικά φωνήεντα κλονίζονται και αποβάλλονται, π.χ. ερωτώ-ρωτώ,
ολίγος-λίγος, υψηλός-ψηλός, ουδέν-δεν, ωσάν-σαν. Το φαινόμενο αυτο είχε
τις ακόλουθες συνέπειες:

1) Τη δημιουργία των αδύνατων τύπων της προσωπικής αντωνυμίας του γ'
προσώπου "τον, την, το, του" κλπ από τις αντωνυμίες "αυτόν, αυτήν" κλπ.
2) Την αποβολή της άτονης συλλαβικής αύξησης στα ρήματα: φέραμε, δώσαμε
(αλλά έφερα, έδωσα)
3) Τη δημιουργία των τύπων "στον, στην" κλπ από τους παλαιούς "εις τον,
εις την" κλπ
4) Τη δημιουργία νέων μορίων ξε-, ξανά-, π.χ. ξέκοψα, ξανάστησα κλπ.

Στη μορφολογία:

Η παλιά δοτική πτώση σβήνει από το 10ο αιώνα, εκτός από στερεότυπες εκφράσεις, π.χ. "δόξα τω Θεώ".

Οι νέοι τύποι των αντωνυμιών "εσείς", "εσάς", "σας", "εμείς", "εμάς", "μάς" εμφανίζονται αρκετά νωρίς καθώς και οι τύποι "εμέν", "εσέν", "εμέναν", "εσέναν".

           Προς το τέλος της νεοελληνικής περιόδου εμφανίζεται και η  μετοχή -όντα(ς).

         Στα ρήματα χάνεται η χρονική αύξηση από νωρίς και εμφανίζονται οι περιφραστικοί τύποι για το μέλλοντα, τον παρακείμενο και τον υπερσυντέλικο: "θέλω γράψειν", "θέλει ελθείν", που θα δώσουν στα νέα ελληνικά το μέλλοντα: "θα γράψω", "θα έρθει", "είχεν πεθάνειν" απ'οπου θα προέλθει ο νεοελληνικός υπερσυντέλικος, "είχε πεθάνει" και "έχει κατακλιθήν", απ'όπου θα προέλθει και ο νεοελληνικός παρακείμενος "έχει κατακλιθεί".

         Το αρχαίο ρήμα είχε 4 χρονικά θέματα: του ενεστώτα, παρακειμένου, μέλλοντα και αορίστου. Απο αυτά απομένουν μόνο τα 2, το ενεστωτικό και το αοριστικό, όπως και στα νέα ελληνικά.

        Πρωτοεμφανίζονται οι τύποι "είμαι", "είσαι" και "ένι" για το γ' ενικό, (απ'όπου θα προέλθει το νεοελληνικό "είναι"), "ήμουν" για τον παρατατικό.

         Αρχίζουν να εμφανίζονται καταλήξεις του ρήματος όπως -ίεσαι, -ιεται, (π.χ. αγωνίεσαι, πουλείεται), -ούσα και -άγα στον παρατατικό (π.χ. αγαπούσα και αγάπαγα), -ώνω (π.χ. φορτώνω).

Στη σύνταξη:

            Η σύνταξη γίνεται πιό παρατακτικη και η γλώσσα πιό αναλυτική, δηλαδή τώρα εκφράζει με περισσότερες λέξεις, αλλά με μεγαλύτερη ίσως ακρίβεια, ό,τι πριν εξέφραζε με ιδιαίτερους γραμματικοσυντακτικούς τύπους. Επίσης οι προθέσεις περιορίζονται και συντάσσονται κανονικά με αιτιατική.

Στο λεξιλόγιο:

      
            Εκτός από τις λατινικές λέξεις και καταλήξεις, η δημιουργία νέων λέξεων από την ελληνική με την παραγωγή και τη σύνθεση πλουτίζει λεξιλογικά τη γλώσσα. Ετσι πρωτοεμφανίζεται η κατάληξη των ρηματικών ουσιαστικών -σιμο (βράσιμο, πλύσιμο), η κατάληξη -ιτσα (νυφίτσα, καρφίτσα) κ.α. και διαδίδονται οι ελληνιστικές καταλήξεις -άς (υπναράς, αλευράς) και -ισσα (π.χ. αυτοκρατόρισσα)
             Νέες σύνθετες λέξεις ενισχύουν την εκφραστική δύναμη της γλώσσας: καλοκαίριον, ανδράδελφος, καλοκτένιστος, ψυχοκρατώ, λογομαχώ κλπ. Τέλος, η κατοχή και διακυβέρνηση ελληνοφώνων περιοχών από δυτικούς και η χρησιμοποίηση της γαλλικής και ιταλικης γλώσσας στη διοίκηση είχαν ως αποτέλεσμα να γίνουν από τις δύο αυτές γλώσσες περιορισμένοι δανεισμοί, με εξαίρεση τη ναυτικη ορολογία όπου επικράτησε η ιταλική γλώσσα.
            Από τα χρόνια αυτά ως τη νεότερη εποχή, η ελληνική γλώσσα άσκησε μεγάλη επίδραση στις γλώσσες λαών με τους οποίους ο ελληνισμός ήρθε σε επαφή. Κατά τη βυζαντινή εποχή, με τη διάδοση του χριστιανισμού από την ελληνόγλωσση εκκλησία, πέρασαν στις γλώσσες των Αρμενίων, Βουλγάρων, Ρώσων, Σέρβων κ.α. πολλές ελληνικές λέξεις καθώς και γραμματικοί τύποι και εκφράσεις. Στα νεότερα χρόνια η ελληνική γλώσσα χρησιμοποιήθηκε ευρύτατα από τις δυτικοευρωπαϊκές γλώσσες (αγγλική, γαλλική κ.α.) ιδίως στον τομέα της ορολογίας.

  Δημ. Τομπαϊδη "Επιτομή της ιστορίας της ελληνικής γλώσσας, Εκδοσης ΟΕΔΒ, 1984, Αθήνα

Μονή της «Παναγίας Σκριπούς»

Μονή της «Παναγίας Σκριπούς» 

\

             Η μονή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου ή όπως είναι πιο γνωστή της Παναγίας Σκριπούς ήταν ένα μοναστικό συγκρότημα που χτίστηκε το 873/874 μ.Χ. και ιδρυτής του υπήρξε ο βασιλικός πρωτοσπαθάριος Λέοντας, όπως μας πληροφορεί και μία επιγραφή στην αψίδα του ιερού. 

            Πιθανολογείται μάλιστα ότι η ονομασία Σκριπού -από το λατινικό scriptus- συνδέεται με τον μεγάλο αριθμό επιγραφών που βρίσκονται εντοιχισμένες στο ναό. Κατά την κατασκευή του ναού χρησιμοποιήθηκε άφθονο δομικό υλικό από τον γειτονικό αρχαιολογικό χώρο. 

           Σήμερα σώζεται μόνο το καθολικό της μονής που είναι αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, αλλά και στους αποστόλους Πέτρο και Παύλο όπως αποδεικνύει το τρισυπόστατο Ιερό Βήμα. 

            Πρόκειται για το πιο σημαντικό μνημείο από τη σειρά εκκλησιών του τύπου σταυροειδούς μεταβατικού στον ελλαδικό χώρο και είναι το μεγαλύτερο και πολυτελέστερο γνωστό μνημείο της εποχής έξω από την Κων/πολη. 

            Ένα κατακόρυφο ηλιακό ρολόι, κοσμεί το ναό και φαίνεται ότι τοποθετήθηκε σ’ αυτόν το 874 μ.Χ. δηλαδή τη χρονολογία κατασκευής του καθολικού γεγονός που το τοποθετεί σαν το αρχαιότερο από όλα τα μεσαιωνικά – βυζαντινά κατακόρυφα ρολόγια της Ελλάδας, κατά τη διαπίστωση του αρχαιολόγου Α. Ορλάνδου.

Η Μονή και ο ναός

 

               Η Μονή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου ή Μονή της «Παναγίας Σκριπούς» βρίσκεται στην ομώνυμη περιοχή – σημερινός Αθάμας – στον Ορχομενό της Βοιωτίας, απέναντι από τον αρχαιολογικό χώρο της πόλης και την αρχαία Ακρόπολη του Ορχομενού. Στην ευρύτερη περιοχή ο περιηγητής Παυσανίας (9, 38, 1) μνημονεύει δύο ιερά των Χαρίτων και του Διονύσου, τα οποία δεν έχουν μέχρι σήμερα βρεθεί, αλλά πρέπει κατά πάσαν πιθανότητα να βρίσκονταν στη θέση όπου το 874 μ.Χ. χτίστηκε η Μονή της Παναγίας Σκριπούς. Αυτό άλλωστε μαρτυρούν οι ανασκαφικές εργασίες που απεκάλυψαν εξωτερικά – στον περίβολο του ναού – ένα κτίσμα μυκηναϊκής περιόδου. Επίσης στο εσωτερικό του ναού απεκάλυψαν την ύπαρξη παλαιοχριστιανικού ψηφιδωτού.

          Η Μονή της Παναγίας Σκριπούς είναι κτίσμα του 9ου αιώνα μ.Χ. και από το αρχικό συνολικό συγκρότημα σήμερα σώζεται μόνον το Καθολικό, αφιερωμένο στην Κοίμηση της Θεοτόκου, αλλά και στους αποστόλους Πέτρο και Παύλο, όπως άλλωστε αποδεικνύει το τρισυπόστατο Ιερό Βήμα. Πράγματι, τα δύο ανατολικά πλάγια κλίτη δεν λειτουργούν ως πρόθεση και διακονικό, αλλά σύμφωνα με τις επιγραφές ως παρεκκλήσια των Αγίων Πέτρου και Παύλου «ων Ρώμης βώλαξ ιερήν κόνιν αμφικαλύπτει», κατά το χαραγμένο εκεί εξαιρετικό επίγραμμα.

 Η Παναγία Σκριπού πανηγυρίζει στις 15 Αυγούστου, 23 Αυγούστου αλλά και στις 10 Σεπτεμβρίου, ημέρα κατά την οποία το έτος 1943 ο Ορχομενός και οι κάτοικοί του σώθηκαν, με θαύμα της Παναγίας κατά την παράδοση, από τους Γερμανούς που ήθελαν να κάψουν την πόλη και να σκοτώσουν τους κατοίκους της.

           Ο ναός της Παναγίας Σκριπού της Βοιωτίας, αποτελεί το πιο σημαντικό μνημείο από τη σειρά εκκλησιών του τύπου «σταυροειδούς μεταβατικού» στον ελλαδικό χώρο και είναι το μεγαλύτερο και πολυτελέστερο γνωστό μνημείο της εποχής, έξω από την Κωνσταντινούπολη. Η μοναστηριακή αυτή εκκλησία ξεχωρίζει για το μέγεθος (22,30 ? 18,60 μέτρα), χωρίς τον νάρθηκα, για την πλούσια μαρμάρινη διακόσμηση και τέλος για τις ιστορικές πληροφορίες που παρέχουν 4 επιγραφές με μνημειακή έκφραση. Από αυτές μαθαίνουμε ότι ο ιδρυτής του ναού είναι ο Λέων «βασιλικός Πρωτοσπαθάριος, και επί των οικιακών», δηλαδή αρχηγός των σπαθαρίων — της ανακτορικής φρουράς — στο Ιερό Παλάτιον στην Κωνσταντινούπολη. Ο Λέων ήταν ο ιδιοκτήτης της περιοχής «χώρον επικρατέων τε παλαιοτάτου Ορχομένοιο» και πως έχτισε την εκκλησία το 873/874 μ.Χ. Πράγματι, όσον αφορά τη χρονολογία κτίσεως είμαστε απόλυτα βέβαιοι, επειδή μια γραπτή επιγραφή, που είναι ενσωματωμένη στο εξωτερικό της αψίδας του ιερού, αναγράφει τόσο τη χρονολογία κατασκευής του καθολικού, το 874 μ.Χ., όσο και τον χορηγό-κτήτορα της Μονής, τον Λέοντα.

          Δεν γνωρίζουμε με βεβαιότητα από που προέρχεται η περίεργη ονομασία Σκριπού για τη Μονή, που σημειωτέον είναι το αρχαιότερο Βυζαντινό μνημείο της Βοιωτίας και ένα από τα σπουδαιότερα της Ελλάδας. Η εκκλησία πάντως εξωτερικά είναι γεμάτη από επιγραφές και πιθανότατα σ’ αυτές τις εντοιχισμένες επιγραφές να οφείλεται το όνομα Σκριπού, από το λατινικό scriptus, που σημαίνει επιγραφή (inscription). Ο ναός της Κοιμήσεως της Θεοτόκου είναι εγγεγραμμένος σταυροειδής με τρούλο, με προεξέχουσες τις κεραίες του σταυρού και στενό νάρθηκα δυτικά. Στην τοιχοδομία του έχει χρησιμοποιηθεί άφθονο έτοιμο αρχαίο υλικό (όπως συμβαίνει σε πολλούς χριστιανικούς ναούς της εποχής) το οποίο προέρχεται από τον κοντινό αρχαιολογικό χώρο της ιστορικής πόλης του Ορχομενού. Έτσι, έχουν χρησιμοποιηθεί σπόνδυλοι κιόνων, πελεκημένα αγκωνάρια, ακόμη και επιτύμβιες στήλες που δημιουργούν απροσδόκητα κοσμήματα και αποχρώσεις στους μεγάλους επίπεδους τοίχους.

Ένα κατακόρυφο ηλιακό ρολόι, κοσμεί το ναό και φαίνεται ότι τοποθετήθηκε σ’ αυτόν το 874 μ.Χ. δηλαδή τη χρονολογία κατασκευής του καθολικού γεγονός που το τοποθετεί σαν το αρχαιότερο από όλα τα μεσαιωνικά – βυζαντινά κατακόρυφα ρολόγια της Ελλάδας, κατά τη διαπίστωση του αρχαιολόγου Α. Ορλάνδου.

             Το μνημείο αυτό είναι προσπάθεια μετάβασης από την παλαιοχριστιανική Βασιλική (Αρχιτεκτονική) στον Βυζαντινό ρυθμό. Ο ναός διασώζει θαυμάσια παλαιοχριστιανικά γλυπτά, σπάνιες επιγραφές της χριστιανικής, αλλά και της προχριστιανικής περιόδου, που χρησιμοποιήθηκαν ως οικοδομικό υλικό. Πιθανότατα ο ναός να σχεδιάστηκε ως ταφικό μνημείο του χορηγού του (μολονότι αυτό δεν συνηθιζόταν στη Βυζαντινή Ελλάδα) και ίσως το κατακόρυφο ηλιακό ρολόι που κοσμεί τον ναό να είναι ένα είδος αναφοράς στην αιώνια ζωή. Ούτως ή άλλως ο κτήτορας του ναού θέλησε το κτίσμα αυτό να έχει: «τερπνόν αποστίλβον περικαλλέα πάντοθεν αίγλην». Ο γλυπτικός διάκοσμος του καθολικού της Μονής είναι πλούσιος στις εσωτερικές και εξωτερικές του επιφάνειες, πολλά γλυπτά μέλη όμως (από αρχαίους ναούς ή και από πρωτοχριστιανικό νεκροταφείο) είναι ενσωματωμένα και στα μεταγενέστερα κελιά, νότια του καθολικού και στο πρόπυλο δυτικά, ενώ άλλα βρίσκονται στις αποθήκες. Τα παλαιότερα κελιά της Μονής βρίσκονται δυτικά από τα νεότερα, σε ένα κτίριο που αποτελείται από πέντε διαδοχικούς κεραμοσκεπείς χώρους.

              Σύμφωνα με τις αρχαιολογικές έρευνες οι παλαιότερες από τις τοιχογραφίες που κοσμούν τον ναό είναι του 12ου αιώνα μ.Χ. Από το 1930 μ.Χ. εκτελούνται εργασίες αναστήλωσης, όπως και εργασίες για τη συντήρηση και καθαρισμό των τοιχογραφιών, ενώ το 1939 μ.Χ. κτίστηκε (σε σχέδια του Υπουργείου Πολιτισμού) και το κωδωνοστάσιο του ναού, που βρίσκεται βορειοδυτικά στον χώρο της μονής.

                 Το ιστορικό αυτό μνημείο εντάχθηκε στο Κοινοτικό Πλαίσιο Στήριξης 1994-1999 μ.Χ., στο Περιφερειακό Επιχειρησιακό Πρόγραμμα Στερεάς Ελλάδας. Και ενώ ολοκληρωνόταν η αποκάλυψη και η συντήρηση των τοιχογραφιών των ιερών, καθώς και η στερέωση και ο καθαρισμός των γλυπτών του νάρθηκα, ο ναός υπέστη εμπρησμό. Από τη φωτιά προκλήθηκαν σοβαρές ζημιές, ωστόσο σε μια πρώτη φάση συντελέστηκε με αμμοβολή ο καθαρισμός του εσωτερικού ναού από την καπνιά, ενώ τώρα αναμένεται η έναρξη των εργασιών της δεύτερης φάσεως για την αποκατάσταση των καμένων παραθυρόφυλλων και των τοιχογραφιών του νάρθηκα.

                 Η Παναγία Σκριπού για πολλά χρόνια λειτούργησε ως ανδρικό μοναστήρι, ενώ τα τελευταία χρόνια λειτουργεί ως ενοριακός ναός. Ως το 1821 μ.Χ. διατηρούσε 60 καλογέρους, που διαλύθηκαν το 1926 μ.Χ. μετά την απαλλοτρίωση των κτημάτων του μοναστηριού. Πανηγυρίζει στις 15 Αυγούστου, γιορτή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στις 23 Αυγούστου, απόδοση της εορτής της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, αλλά και στις 10 Σεπτεμβρίου, ημέρα κατά την οποία, το έτος 1943 μ.Χ., ο Ορχομενός και οι κάτοικοί του σώθηκαν με θαύμα της Παναγίας από τα γερμανικά στρατεύματα κατοχής που ήθελαν να κάψουν την πόλη και να σκοτώσουν τους κατοίκους της.

              Η μονή της «Παναγίας Σκριπού» (ή Ορχομενιώτισσας) της Βοιωτίας, κοντά στον αρχαίο Ορχομενό, περιλαμβάνει το πιο σημαντικό μνημείο από τη σειρά εκκλησιών του τύπου «σταυροειδούς μεταβατικού» στον ελλαδικό χώρο. Ένα ωραιότατο κατακόρυφο ηλιακό ρολόι κοσμεί το ναό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου στη Μονή. Πιθανότατα ο ναός σχεδιάσθηκε ως ταφικό μνημείο του χορηγού του, του Λέοντα, Πρωτοσπαθάριου (οστιάριος, εκκλησιαστικός αξιωματούχος και στρατηγός, διοικητής του θέματος της Ελλάδας που είχε έδρα τη Θήβα) της Ανακτορικής φρουράς του Βυζαντινού αυτοκράτορα (873/874 μ.Χ.).

                                                        Οι Επιγραφές του Ναού 

           Γύρω από τον Ιερό Βυζαντινό Ναό της Παναγίας Σκριπούς (ή Ορχομενιώτισσας), όπως προείπαμε, υπάρχουν διάσπαρτες επιγραφές, οι οποίες παρέχουν σημαντικές πληροφορίες για την ίδρυση του Ιερού Ναού. Χαρακτηριστικό γνώρισμα των επιγραφών είναι η ελληνική γλώσσα, στην οποία είναι γραμμένες.

 

 Η κυρίως κτητορική επιγραφή για την ίδρυση του Ιερού Ναού αναφέρει χαρακτηριστικά:

 

«ΠΑΝΑΓΗΑ ΘΕΟΤΩΚΕ ΣΥΝ ΤΟ ΜΟΝΩΓΕΝΗ ΣΟΥ ΙΥΩ ΒΟΗΘΙ ΤΟΥ ΣΟΥ ΔΟΥΛΟΥ ΛΕΩΝΤΟΣ ΒΑΣΙΛΗΚΟΥ ΠΡΟΤΩΣΠΑΘΑΡΙΟΥ ΚΕ ΕΠΙ ΤΟΝ ΟΙΚΗΑΚΩΝ ΣΥΝ ΤΙ ΣΥΝΕΥΝΩ ΚΕ ΤΥΣ ΦΙΛΤΑΤΥΣ ΤΕΚΝΥΣ ΑΥΤΟΥ ΕΚ ΠΟΘΟΥ ΚΕ ΠΗΣΤΕΟΣ ΜΕΓΙΣΤΙΣ ΑΝΑΣΤΙΣΑΝΤΟΣ ΤΟΝ ΣΟΝ ΑΓΙΩΝ ΝΑΟΝ.ΑΜΗΝ».

 

              Η επιγραφή αυτή πέρα από τα παροράματα που παρουσιάζει, μας αφήνει να υποθέσουμε ότι ο παλαιοχριστιανικός ναός τιμόταν στο όνομα της Παναγίας και ήταν ερειπωμένος στα χρόνια του Λέοντα. Αυτό το ναό, μας λέει η επιγραφή «ανέστησε» ο Λέων ο Πρωτοσπαθάριος, ο επίτροπος των βασιλικών κτημάτων μαζί με τη σύζυγό του και τα αγαπημένα του τέκνα, από πόθο και πολύ μεγάλη πίστη.

 

 Δείτε το βίντεο της Μονής 

 

 

Κρύπτη Αγίου Δημητρίου

Κρύπτη Αγίου Δημητρίου 

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΗ ΣΕΛΙΔΑ       "Φωτογραφικοί Περίπατοι"   
 http://framewalk.blogspot.gr/2013/10/blog-post.html


Mε την ευκαιρία του εορτασμού του πολιούχου της Θεσσαλονίκης, παραθέτουμε μερικά βήματα στο χρόνο και στη λατρεία του Αγίου Δημητρίου μέσα από την ξακουστή κρύπτη που βρίσκεται στον ιερό Μητροπολιτικό ναό του.

Η ιδιαίτερη αρχιτεκτονική της κρύπτης δοξολογεί με μοναδικό τρόπο τη "χριστομίμητο σφαγή" του μεγάλου αγίου.

Η καρδιά της Θεσσαλονίκης κτυπά στην κρύπτη του ιερού μητροπολιτικού ναού του Αγίου Δημητρίου. Μια απαραίτητη στάση για τον κάθε επισκέπτη και ακόμη περισσότερο προσκυνητή.

Ο επιβλητικός ναός σας  επιφυλάσει κρυμμένα μονοπάτια, στο χρόνο και στις διδαχές μέσα από το βίο του μεγάλου Αγίου Δημητρίου.

Οι πύλες λοιπόν  ανοίγουν σε ένα ακόμη περίπατο...

Ο άγιος Δημήτριος,  θαυματουργός προστάτης της Θεσσαλονίκης, έγινε αμέσως μετά την επιβολή του Χριστιανισμού αντικείμενο λατρείας. Στο ναό μετά την ίδρυσή του(μέσα 5ου αιώνα) τρεις ήταν οι κύριοι χώροι λατρείας.

 Το σταυρόσχημο εγκαίνιο στο ιερό του ναού, το εξαγωγικό κιβώριο στο κεντρικό κλίτος και η κρύπτη με την Κρήνη της κάτω από την αψίδα του ιερού.

Αρχικά, τον άγιο λάτρευαν στην κρύπτη μέσω του αγιάσματος που λάμβαναν οι πιστοί από την κρήνη, στην οποία το νερό παρείχε πηγάδι που σώζεται ακόμη βόρεια του ιερού. Η τοιχογράφηση των κογχών της Κρήνης με κιβώρια φανερώνει ότι το αγίασμα είχε τη σημασία της «πηγής της ζωής». 

Μετά το 10ο αιώνα η κρήνη συνδέεται με τη λατρεία του αγίου ως Μυροβλήτου. Οι αλλαγές στις δεξαμενές της κρήνης και η προσθήκη μιας ακόμη δεξαμενής, προσδίδουν μεγάλη προσέλευση πιστών που συνέλεγαν το μύρο με διάφορα δοχεία, πήλινα, γυάλινα ή μεταλλικά.

Τα τελευταία έδιναν τη δυνατότητα μεταφοράς του θαυματουργού μύρου. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν τα κουτρούβια (μολύβδινα μικρά δοχεία στο σχήμα παλαιοχριστιανικών ευλογιών που είχαν έκτυπη σε κάθε πλευρά τη μορφή μυροβλύτη αγίου. ) 

Παράλληλα μύρο περιείχαν περίαπτα φυλακτά και κιβωτίδια από πολύτιμα μέταλλα, που άλλοτε είχαν τη μορφή της σαρκοφάγου του αγίου και άλλωτε του κιβωρίου του. 

  Προσεκτικά φωτισμένες λεπτομέρειες διαφόρων τμημάτων της κρύπτης.

Η εξάπλωση που είχαν τα λατρευτικά αυτά αντικείμενα τόσο στη Βαλκανική και τη Ρωσία όσο και στη Δύση φανερώνει τη φήμη και τη διάδοση της λατρείας του αγ. Δημητρίου.

Εξωτερικό του ναϊδρίου της Κρύπτης 

Την εποχή αυτή το Βυζάντιο κινεί μια σειρά αγωγών εναντίον του Ισλάμ, που μερικοί σημερινοί μελετητές χαρακτηρίζουν ως ιερούς πολέμους στους οποίους ο Άγιος Δημήτριος κατέχει εξέχουσα θέση. Αυτό φαίνεται και από την κοπή νομισμάτων από το νομισματοκοπείο της Θεσσαλονίκης τον 13ο αιώναμε τη μορφή του σε προτομή ή ολόσωμη , ενώ συνοδεύει τον αυτοκράτωρα κρατώντας μαζί του το λάβαρο και τον 14ο αιώνα με απεικόνιση του μαρτυρίου του. 

 

Η χρήση της Κρύπτης ως λατρευτικού χώρου πρέπει να σταμάτησε μετά την κατάληψη της πόλης από τους Τούρκους, οπότε άρχισε και η επιχωμάτωσή της. 

Διαφορετικές απόψεις από το κιβώριο της κρύπτης

 Ιστορικός διάλογος μεταξύ του αυτοκράτωρα Μαξιμιανού  Ερκούλιου και αγίου Δημητρίου.

-Εγώ λοιπόν θα σου ανταποδώσω κατά την μολυσμένη γνώμη σου. Θα βασανισθείς και θα τιμωρηθείς με πολλά βάσανα, για να μάθεις ποιος είμαι εγώ και ποιος είσαι εσύ και τι μπορεί να κάνει ο Θεός σου για σένα». 

-«Βασιλιά, τις τιμωρίες και τα βάσανα με τα οποία με απειλείς εγώ τα θεωρώ ως χαρά και αγαλλίαση, διότι αυτά θα μου χαρίσουν την βασιλεία των ουρανών και ατελείωτη τιμή». 

Προς όλους εμάς που κακομουτσουνιάζουμε στα πρώτα ψήγματα πόνου και δυσκολίας...

 Θέσεις κενές...,

όσο "κενή" είναι η παρουσία των περισσοτέρων μας στο μεγαλείο της θυσίας του μεγάλου αυτού Αγίου.

Το φως του ηλίου παντρεύεται με το κόκκινο, το αίμα της αυτοθυσίας, του πόνου και της αγάπης. 

Χορογραφία των αψίδων στο εσωτερικό της κρύπτης.

Ένα ιδιαίτερο αρχιτεκτονικό σκηνικό που υμνεί τον Άγιο με τον μοναδικό του τρόπο.

 Οι αψίδες παίζουν στο χώρο και στο χρόνο...

Πύλες ανοίγουν, όταν αφήνουμε πίσω το σκοτάδι του φόβου και της αμφιβολίας.

  

Ο Νίκος Ασλανίδης και η κορυφαία εκπομπή της ΕΤ3 «Αληθινά Σενάρια» κατέγραψαν εικόνες από τον υπόγειο κόσμο κάτω από τους δρόμους, τους ναούς και τις πολυκατοικίες της σύγχρονης Θεσσαλονίκης. Αρχαίες αγορές, βυζαντινές εκκλησίες, κατακόμβες, μαρμαρόστρωτοι δρόμοι, ρωμαϊκά υδραγωγεία, αρχαία νεκροταφεία μέχρι και κρύπτες του Μακεδονικού Αγώνα. Στην εξαιρετική εκπομπή παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά πολλά από τα σημαντικά ευρήματα που έρχονται καθημερινά στο φως, κατά τη διάρκεια των εργασιών κατασκευής του μετρό. Δείτε το ντοκιμαντέρ από τα «Αληθινά Σενάρια»

Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.tilestwra.com/i-ipogia-thessaloniki-mia-poli-kato-apo-tin-poli/

Ο Νίκος Ασλανίδης και η κορυφαία εκπομπή της ΕΤ3 «Αληθινά Σενάρια» κατέγραψαν εικόνες από τον υπόγειο κόσμο κάτω από τους δρόμους, τους ναούς και τις πολυκατοικίες της σύγχρονης Θεσσαλονίκης. Αρχαίες αγορές, βυζαντινές εκκλησίες, κατακόμβες, μαρμαρόστρωτοι δρόμοι, ρωμαϊκά υδραγωγεία, αρχαία νεκροταφεία μέχρι και κρύπτες του Μακεδονικού Αγώνα. Στην εξαιρετική εκπομπή παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά πολλά από τα σημαντικά ευρήματα που έρχονται καθημερινά στο φως, κατά τη διάρκεια των εργασιών κατασκευής του μετρό. Δείτε το ντοκιμαντέρ από τα «Αληθινά Σενάρια»

Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.tilestwra.com/i-ipogia-thessaloniki-mia-poli-kato-apo-tin-poli/

Ο Νίκος Ασλανίδης και η κορυφαία εκπομπή της ΕΤ3 «Αληθινά Σενάρια» κατέγραψαν εικόνες από τον υπόγειο κόσμο κάτω από τους δρόμους, τους ναούς και τις πολυκατοικίες της σύγχρονης Θεσσαλονίκης. Αρχαίες αγορές, βυζαντινές εκκλησίες, κατακόμβες, μαρμαρόστρωτοι δρόμοι, ρωμαϊκά υδραγωγεία, αρχαία νεκροταφεία μέχρι και κρύπτες του Μακεδονικού Αγώνα. Στην εξαιρετική εκπομπή παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά πολλά από τα σημαντικά ευρήματα που έρχονται καθημερινά στο φως, κατά τη διάρκεια των εργασιών κατασκευής του μετρό. Δείτε το ντοκιμαντέρ από τα «Αληθινά Σενάρια»

Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.tilestwra.com/i-ipogia-thessaloniki-mia-poli-kato-apo-tin-poli/

Ο Νίκος Ασλανίδης και η κορυφαία εκπομπή της ΕΤ3 «Αληθινά Σενάρια» κατέγραψαν εικόνες από τον υπόγειο κόσμο κάτω από τους δρόμους, τους ναούς και τις πολυκατοικίες της σύγχρονης Θεσσαλονίκης. Αρχαίες αγορές, βυζαντινές εκκλησίες, κατακόμβες, μαρμαρόστρωτοι δρόμοι, ρωμαϊκά υδραγωγεία, αρχαία νεκροταφεία μέχρι και κρύπτες του Μακεδονικού Αγώνα. Στην εξαιρετική εκπομπή παρουσιάστηκαν για πρώτη φορά πολλά από τα σημαντικά ευρήματα που έρχονται καθημερινά στο φως, κατά τη διάρκεια των εργασιών κατασκευής του μετρό. Δείτε το ντοκιμαντέρ από τα «Αληθινά Σενάρια»

Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.tilestwra.com/i-ipogia-thessaloniki-mia-poli-kato-apo-tin-poli/